Polski dokument podróży dla cudzoziemca jest szczególnym dokumentem, tworzonym z myślą o osobach, które legalnie przebywają w Polsce, lecz z przyczyn obiektywnych nie mogą korzystać z ochrony swojego państwa ani uzyskać od niego paszportu. Z tego powodu polski ustawodawca przewidział możliwość wydania polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca. Nie jest to polski paszport, lecz dokument zastępczy, który pozwala na wielokrotne przekraczanie granicy przez okres jednego roku.

Kiedy osoba z ochroną uzupełniającą może go otrzymać?

Zgodnie z ustawą o cudzoziemcach, dokument ten może zostać wydany osobie z ochroną uzupełniającą, jeżeli utraciła ona swój dokument podróży, został on zniszczony lub stracił ważność, oraz nie ma realnej możliwości uzyskania nowego paszportu od władz państwa pochodzenia.

W praktyce właśnie ten drugi warunek bywa najtrudniejszy. Organy często oczekują od cudzoziemca wyjaśnienia, dlaczego nie może zwrócić się po paszport do swojego kraju. Dla osób objętych ochroną uzupełniającą może to być problematyczne, ponieważ sama istota tego statusu zakłada, że kontakt z władzami kraju pochodzenia może być niebezpieczny.

Dlaczego kontakt z władzami kraju pochodzenia może być ryzykowny?

Ochrona uzupełniająca jest przyznawana wtedy, gdy powrót do kraju pochodzenia narażałby osobę na realne ryzyko poważnej krzywdy – na przykład w związku z konfliktem zbrojnym, przemocą, represjami lub poważnymi naruszeniami praw człowieka. W takich okolicznościach zwrócenie się do konsulatu czy innego organu państwa pochodzenia o wydanie paszportu może:

• narazić osobę na represje,
• ujawnić jej miejsce pobytu,
• zostać uznane za dowód, że nie obawia się już władz swojego kraju,
• a w skrajnych przypadkach prowadzić do wszczęcia postępowania o cofnięcie ochrony międzynarodowej.

Dlatego wymaganie od osoby z ochroną uzupełniającą, aby wystąpiła o paszport w kraju pochodzenia, bywa sprzeczne z logiką ochrony, którą wcześniej przyznało państwo polskie.

Oświadczenie zamiast kontaktu z władzami kraju pochodzenia

Jeżeli uzyskanie paszportu w kraju pochodzenia byłoby niebezpieczne lub niemożliwe, osoba ubiegająca się o polski dokument podróży nie powinna podejmować ryzykownych działań. W takiej sytuacji właściwym rozwiązaniem jest złożenie pisemnego oświadczenia do wojewody.

W oświadczeniu warto szczegółowo opisać:

• swoją sytuację osobistą,
• powody, dla których przyznano ochronę uzupełniającą,
• dlaczego kontakt z władzami kraju pochodzenia byłby niebezpieczny,
• jakie konsekwencje mogłaby mieć próba uzyskania paszportu.

Takie wyjaśnienie powinno stanowić wystarczającą podstawę do uznania, że cudzoziemiec obiektywnie nie ma możliwości uzyskania dokumentu podróży od swojego państwa.

Gdzie składa się wniosek i kto decyduje?

Wniosek o wydanie polskiego dokumentu podróży składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca. To ten organ prowadzi postępowanie, bada przesłanki ustawowe, analizuje oświadczenia oraz wydaje decyzję administracyjną – pozytywną albo odmowną.

Warto podkreślić, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie jest organem pierwszej instancji w tej sprawie. Jego rola pojawia się dopiero na etapie odwołania.

Co daje dokument i jakie są obowiązki posiadacza?

Polski dokument podróży uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy i jest ważny przez jeden rok od dnia wydania.

Dokument należy wymienić w przypadku zmiany danych osobowych, istotnej zmiany wyglądu, zagubienia lub zniszczenia. Trzeba go także zwrócić m.in. po uzyskaniu paszportu kraju pochodzenia, nabyciu obywatelstwa polskiego albo po pozbawieniu ochrony uzupełniającej.

Co jeśli wojewoda odmówi?

Jeżeli wojewoda wyda decyzję odmowną, cudzoziemiec ma prawo wnieść odwołanie. Składa się je do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, ale za pośrednictwem wojewody, który wydał decyzję. Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu warto ponownie podkreślić okoliczności związane z bezpieczeństwem, niemożnością kontaktu z władzami kraju pochodzenia oraz potrzebą posiadania dokumentu podróży.

Co jeśli sprawa trwa zbyt długo? – ponaglenie

W praktyce postępowania o wydanie dokumentu podróży często się przedłużają. Organy nie mogą jednak prowadzić sprawy bezterminowo. Zgodnie z Kodeksem postępowania

administracyjnego sprawy powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki – co do zasady w ciągu miesiąca, a w sprawach szczególnie skomplikowanych w ciągu dwóch miesięcy.

Jeśli te terminy są przekroczone lub postępowanie jest przewlekłe, stronie przysługuje ponaglenie. Składa się je do organu wyższego stopnia, czyli do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, za pośrednictwem wojewody prowadzącego sprawę. Ponaglenie musi zawierać krótkie uzasadnienie wskazujące na bezczynność lub przewlekłość postępowania.

Dlaczego to ma znaczenie?

Dla osób objętych ochroną uzupełniającą polski dokument podróży bywa jedynym narzędziem umożliwiającym normalne funkcjonowanie poza granicami Polski. Jednocześnie wymóg wykazania niemożności uzyskania paszportu nie powinien prowadzić do narażania tych osób na dodatkowe ryzyko.

Dlatego tak ważne jest, aby cudzoziemcy znali swoje prawa, wiedzieli, że mogą składać oświadczenia zamiast ryzykownych kontaktów z władzami kraju pochodzenia, oraz korzystali z dostępnych środków prawnych – takich jak odwołanie czy ponaglenie.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U.2025.1079 t.j.)
2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691 t.j.)