Aktualności

ETPC jako ochrona przed wydaleniem

Czym są środki tymczasowe?

Środki tymczasowe, z ang. interim measures, to instrumenty o charakterze pilnym stosowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w wyjątkowych sytuacjach, gdy istnieje bezpośrednie, realne i poważne ryzyko wyrządzenia nieodwracalnej szkody w zakresie praw chronionych przez Europejską Konwencję Praw Człowieka. Ich celem jest zapobieżenie naruszeniom, których ze względu na ich charakter nie można byłoby później naprawić – poprzez odszkodowanie, przywrócenie poprzedniego stanu czy inne środki kompensacyjne.

Z wnioskami do Trybunału występują zwłaszcza osoby, którym odmawia się dostępu do krajowych środków odwoławczych.

Decyzje o zastosowaniu środków tymczasowych mają charakter czysto zabezpieczający i procesowy. Nie przesądzają ani o dopuszczalności, ani o zasadności skargi w sprawie głównej, np. tzw. Interim graniczny dotyczący “pushbacków”, w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku zainteresowanego przez Trybunał (o złożeniu wniosku w dalszej części) powoduje obowiązek po stronie polskich organów straży granicznej do wpuszczenia cudzoziemca celem złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie oznacza to jednak, że cudzoziemiec otrzyma ochronę, Trybunał w ogóle nie rozstrzyga o tych kwestiach. Trybunał rozpatruje każdy wniosek indywidualnie, w trybie pilnym, zwykle w procedurze pisemnej i z pełnym uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Zakres i charakter stosowanych środków

W praktyce środki tymczasowe stosowane są bardzo rzadko i jedynie w szczególnych sytuacjach. Najczęściej dotyczą one spraw, w których państwo planuje wydalenie, deportację lub ekstradycję osoby narażonej na ryzyko naruszenia podstawowych praw chronionych Konwencją. Środki te zwykle polegają na wstrzymaniu wykonania decyzji o wydaleniu lub ekstradycji do czasu merytorycznego rozpoznania skargi przez Trybunał.

Najczęstsze podstawy prawne, na których wydawane są interim measures, to:

art. 2 EKPC – prawo do życia,

art. 3 EKPC – zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania,

Gdy istnieje możliwość, że wykonanie decyzji państwa doprowadzi do naruszenia jednego z tych praw, Trybunał może zalecić wstrzymanie czynności państwa do czasu wyjaśnienia sprawy.

Wyjątkowo środki tymczasowe stosowane są również w sprawach dotyczących:

art. 6 EKPC – prawa do rzetelnego postępowania sądowego,

art. 8 EKPC – prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,

np. gdy istnieje ryzyko trwałego rozdzielenia rodziny.

Trybunał podkreśla, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać konkretne, aktualne i poważne zagrożenie nieodwracalną szkodą oraz przedstawić materiał dowodowy, który je uprawdopodobni.

Kto może wnioskować o środki tymczasowe?

Ponieważ postępowanie jest wnioskowe o jego wszczęciu decyduje złożenie wniosku na odpowiednim formularzu.

O zastosowanie interim measures mogą składać wniosek:

strony postępowania toczącego się lub planowanego przed ETPC,

inne osoby wykazujące interes w sprawie,

w sprawach dotyczących dzieci – rodzice, opiekunowie prawni, sam małoletni, a także prokurator.

Wniosek składany jest bezpośrednio do Trybunału, zwykle drogą elektroniczną i powinien zawierać opis ryzyka oraz dokumenty potwierdzające, że istnieje realna i bezpośrednia groźba naruszenia praw konwencyjnych (zobacz: https://r39.echr.coe.int).

Terminy składania wniosków

Prawo nie przewiduje sztywnego terminu składania wniosku o środki tymczasowe. Można go złożyć na każdym etapie postępowania krajowego – zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i po jego zakończeniu. Wniosek powinien być rozpatrzony tego samego dnia, w którym go złożono, jeśli został złożony do godziny 16 (GMT+1). Decyzja Trybunału nie zawiera uzasadnienia i nie przysługuje od niej odwołanie.

Nasza praktyka (Fundacja na rzecz Państwa Prawa)

W naszej praktyce przygotowujemy wnioski o zastosowanie środków tymczasowych w sprawach cudzoziemców znajdujących się w sytuacjach szczególnie wrażliwych lub należących do grupy szczególnie wrażliwych.

W szczególności dotyczą one osób przekraczających granicę polsko-białoruską, które deklarują chęć złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, lecz są narażone na ryzyko natychmiastowego wydalenia tzw. pushbacku, a także osób, od których Straż Graniczna odmawia przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, mimo wyraźnego zgłoszenia takiej woli, co naraża je na wydalenie z terytorium państwa bez zbadania ich indywidualnej sytuacji — praktyka ta była przedmiotem naszej interwencji i działań międzynarodowych.
Szczegółowo nasze działania zostały przedstawione tutaj: https://www.linkedin.com/pulse/frontex-v-poland-has-eu-stopped-funding-unlawful-from-tomasz-sieniow-lgmof/

Szybkie działanie Trybunału i bezpośredni wpływ na organy państwa członkowskiego stanowią niekiedy jedyny skuteczny instrument pozwalający zapobiec wydaleniu cudzoziemca oraz umożliwiając mu realny dostęp do procedury ochrony międzynarodowej.

Bibliografia: